Ξερόχορτα

Ο καθαρισμός των οικοπέδων από τα ξερά χόρτα αποτελεί ένα απολύτως δίκαιο και εύλογο μέτρο. Σε μια χώρα όπου δάση, περιουσίες και ανθρώπινες ζωές απειλούνται την καλοκαιρινή περίοδο από πυρκαγιές, η πρόληψη δεν μπορεί παρά να είναι υποχρέωση όλων.

Ως αποτέλεσμα του μέτρου και υπό το φόβο των προστίμων, χιλιάδες ιδιοκτήτες βρέθηκαν τα τελευταία χρόνια την περίοδο Μαΐου-Ιουνίου να ψάχνουν κάποιο συνεργείο για να καθαρίσει το οικόπεδό τους. Η ζήτηση εκτοξεύθηκε, η προσφορά παρέμεινε περιορισμένη και η αγορά αντέδρασε με τον αναμενόμενο τρόπο: οι τιμές ανέβηκαν. Και επειδή όλοι γνωρίζουμε την ελληνική πραγματικότητα, νομίζω είναι ασφαλές να υποθέσουμε ότι σχεδόν ουδείς από αυτούς που καθαρίζουν οικόπεδα εκδίδει αποδείξεις. Επομένως τα αγριόχορτα κόβονται, αλλά η παραοικονομία ανθεί.

Και κάπως έτσι έχουμε μια κραυγαλέα περίπτωση «ακούσιων συνεπειών» (unintended consequences): μια ρύθμιση που επιχειρεί να λύσει ένα πρόβλημα παράγει στρεβλώσεις που (περιέργως;) δεν είχαν προβλεφθεί. Το κράτος αναθέτει ευθύνη στους πολίτες χωρίς όμως να εξασφαλίζει ότι υπάρχει η αναγκαία αγορά υπηρεσιών για να ανταποκριθεί στην ανάγκη που τους δημιούργησε και -κυρίως- χωρίς να τους προφυλάσσει με δικλείδες ασφαλείας (π.χ. πιστοποιημένα συνεργεία καθαρισμού ανά δήμο με διαφανή τιμολόγηση υπηρεσιών και εξονυχιστικούς ελέγχους για έκδοση αποδείξεων). 

Με τον τρόπο αυτό, η νέα κατάσταση λειτουργεί υπέρ όσων κινούνται οπορτουνιστικά, απολαμβάνοντας αφορολόγητα έσοδα μέσα σε μια αγορά που επαυξήθηκε δραματικά με διοικητική πράξη (αυτό καλείται "regulatory windfall", ήτοι απροσδόκητο όφελος που προκύπτει για κάποιους ως αποτέλεσμα κυβερνητικής πολιτικής). Από την άλλη, το κράτος στερείται εντέλει πολύτιμων φορολογικών εσόδων από χρήματα που χάνονται στη μαύρη τρύπα της παραοικονομίας ενώ θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν (και) για τη χρηματοδότηση της πολιτικής προστασίας. 

Με μισές δουλειές δεν τη γλιτώνουμε την πυρκαγιά.

ΥΓ. Άλλα τέτοια παραδείγματα "regulatory windfall" ήταν η ενεργειακή αναβάθμιση κτηρίων που δημιούργησε μαζική ζήτηση για ενεργειακούς επιθεωρητές ή τα rapid tests κατά την πανδημία που δημιούργησαν ζήτηση για διαγνωστικά κέντρα και βιοϊατρικά εργαστήρια -με διαφορετικά περιθώρια φοροδιαφυγής ανά περίπτωση.