Nωρίς το πρωί: ελάχιστος κόσμος, άδειες ξαπλώστρες και μοναδικός ήχος στ'αυτιά σου ο τρυφερός παφλασμός από το κυματάκι που χαϊδεύει την ακτή. Ο κόλπος της χρυσαφένιας παραλίας Jaz -μιας από τις μεγαλύτερες και ομορφότερες του Μαυροβούνιου- αγκαλιάζεται αμφιθεατρικά από κατάφυτους λόφους που πρασινίζουν τα νερά καθώς κοιτάζονται μέσα τους. Και η Αδριατική μπροστά σου, ένας ορίζοντας που σβήνει όλες τις κουρασμένες σκέψεις.
Μετά από μία γεμάτη μέρα ατελείωτου περπατήματος μέσα στην παχιά ζέστη της Αλαμπάμα, καταλήγεις εντέλει αργά το απόγευμα με τ’αμάξι σε ένα από τα malls περιμετρικά του Μοντγκόμερι για κάτι μικροαγορές που χρειάζεσαι. Η ζέστη σε έχει καταβάλει, η κούραση βαραίνει τα πόδια σου, νιώθεις ότι είναι ώρα επιτέλους να επιστρέψεις στη βάση σου. Όμως εκεί που πλησιάζεις στο αμάξι με τις σακούλες, σε μία στιγμή αδυναμίας, εμφανίζεται μπροστά σου ο Bad Daddy -φαστφουντάδικο ολκής με την τηγανίλα να μαστιγώνει τα ρουθούνια σου.
Κοντοστέκεσαι, λες στον εαυτό σου πως όχι, δεν πρέπει να υποκύψεις, δεν γίνεται να λυγίσεις, οφείλεις να επιδείξεις πυγμή και ανωτερότητα. Προσπαθείς να εστιάσεις σε ενάρετες σκέψεις: στo γιαουρτάκι και τα φρουτάκια που έχεις στο ψυγείο σου και σε περιμένουν υπομονετικά να γυρίσεις, στους fitness influencers με τις δεκάδες συνταγές για overnight oats και detox smoothies, στο αφιέρωμα της εκπομπής “Όλα για την Υγεία” στην κακή χοληστερίνη και σε εκείνον τον διατροφολόγο-γιατρό που πετάγεται στη ροή του TikTok σου, κόβοντάς σου τη χολή και επισημαίνοντας με στόμφο ότι θα έπρεπε να ντρέπεσαι αν δεν μασουλάς καθημερινώς ραπανάκι και μπρόκολο.
Αλλά ο Bad Daddy γεννήθηκε αμείλικτος. Ποδοπατάει τις άμυνές σου, χλευάζει την αυτοπειθαρχία σου, σε καμακώνει από τη μύτη και σε σέρνει στα ενδότερα. Εμφανίζεται σύντομα στο τραπέζι σου πιτσιρίκα-σερβιτόρα με ψεύτικες βλεφαρίδες, πράσινα βαμμένα νύχια, ξανθά extensions και τσίχλα στο στόμα και σου προσφέρει το menu.
Ανασυγκροτείσαι, παίρνεις βαθιές ανάσες, αναζητάς τις σαλάτες στην πίσω σελίδα και λες στον εαυτό σου ότι εντάξει, ψυχραιμία, μπορεί να υπέκυψες, αλλά δεν χρειάζεται και να ξεκοιλιαστείς. Εντοπίζεις μία σάχλα τύπου power bowl με μαρούλια, καρότα και κομματάκια αβοκάντο νάχαμε-ναλέγαμε. Λες αποφασιστικά “ετούτο θα πάρω για να μην έχω τύψεις το βράδυ” και κάνεις manifestation επαναλαμβάνοντας στο μυαλό σου ότι δεν πεινάς άλλωστε και τόσο πολύ.
Ξανάρχεται η πιτσιρίκα και ενώ τα είχες ξακάθαρα συμφωνήσει μέσα σου, ακούς τον εαυτό σου να παραγγέλνει ενενδοίαστα τσιπς πατάτας με τριπλέτα pimento cheese/μαγιονέζας/aioli σος, μερίδα onion rings και το έξτρα μπιγκ μπέργκερ με τις γλυκοπατατούλες τις τηγανητές.
Μερικά λεπτά αργότερα και ενώ προσπαθείς ακόμα να συνέλθεις από το σοκ της κατάπτυστης λιγοψυχίας σου, η πιτσιρίκα σού τα σερβίρει, παρέα με μία τεράστια παγωμένη κοκακόλα με free refill. Της κάνεις νόημα τύπου “keep them coming” κι εκείνη σου κλείνει πονηρά το μάτι. Ακολουθούν splatter σκηνές σαβουριάσματος με την κέτσαπ να ρέει αμαρτωλά στα δάχτυλά σου. Έχεις παραδοθεί άνευ όρων στην παρακμή σου.
Αλλά αντιλαμβάνεσαι ότι αυτό το παιχνίδι ήταν εξαρχής χαμένο. Γιατί ο Bad Daddy είναι ο λόγος που οι δίαιτες γράφονται πάντα σε μέλλοντα χρόνο. Είναι το μέρος όπου οι καλές προθέσεις πηγαίνουν για να πεθάνουν ευτυχισμένες.
Ο καθαρισμός των οικοπέδων από τα ξερά χόρτα αποτελεί ένα απολύτως δίκαιο και εύλογο μέτρο. Σε μια χώρα όπου δάση, περιουσίες και ανθρώπινες ζωές απειλούνται την καλοκαιρινή περίοδο από πυρκαγιές, η πρόληψη δεν μπορεί παρά να είναι υποχρέωση όλων.
Ως αποτέλεσμα του μέτρου και υπό το φόβο των προστίμων, χιλιάδες ιδιοκτήτες βρέθηκαν τα τελευταία χρόνια την περίοδο Μαΐου-Ιουνίου να ψάχνουν κάποιο συνεργείο για να καθαρίσει το οικόπεδό τους. Η ζήτηση εκτοξεύθηκε, η προσφορά παρέμεινε περιορισμένη και η αγορά αντέδρασε με τον αναμενόμενο τρόπο: οι τιμές ανέβηκαν. Και επειδή όλοι γνωρίζουμε την ελληνική πραγματικότητα, νομίζω είναι ασφαλές να υποθέσουμε ότι σχεδόν ουδείς από αυτούς που καθαρίζουν οικόπεδα εκδίδει αποδείξεις. Επομένως τα αγριόχορτα κόβονται, αλλά η παραοικονομία ανθεί.
Και κάπως έτσι έχουμε μια κραυγαλέα περίπτωση «ακούσιων συνεπειών» (unintended consequences): μια ρύθμιση που επιχειρεί να λύσει ένα πρόβλημα παράγει στρεβλώσεις που (περιέργως;) δεν είχαν προβλεφθεί. Το κράτος αναθέτει ευθύνη στους πολίτες χωρίς όμως να εξασφαλίζει ότι υπάρχει η αναγκαία αγορά υπηρεσιών για να ανταποκριθεί στην ανάγκη που τους δημιούργησε και -κυρίως- χωρίς να τους προφυλάσσει με δικλείδες ασφαλείας (π.χ. πιστοποιημένα συνεργεία καθαρισμού ανά δήμο με διαφανή τιμολόγηση υπηρεσιών και εξονυχιστικούς ελέγχους για έκδοση αποδείξεων).
Με τον τρόπο αυτό, η νέα κατάσταση λειτουργεί υπέρ όσων κινούνται οπορτουνιστικά, απολαμβάνοντας αφορολόγητα έσοδα μέσα σε μια αγορά που επαυξήθηκε δραματικά με διοικητική πράξη (αυτό καλείται "regulatory windfall", ήτοι απροσδόκητο όφελος που προκύπτει για κάποιους ως αποτέλεσμα κυβερνητικής πολιτικής). Από την άλλη, το κράτος στερείται εντέλει πολύτιμων φορολογικών εσόδων από χρήματα που χάνονται στη μαύρη τρύπα της παραοικονομίας ενώ θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν (και) για τη χρηματοδότηση της πολιτικής προστασίας.
Με μισές δουλειές δεν τη γλιτώνουμε την πυρκαγιά.
ΥΓ. Άλλα τέτοια παραδείγματα "regulatory windfall" ήταν η ενεργειακή αναβάθμιση κτηρίων που δημιούργησε μαζική ζήτηση για ενεργειακούς επιθεωρητές ή τα rapid tests κατά την πανδημία που δημιούργησαν ζήτηση για διαγνωστικά κέντρα και βιοϊατρικά εργαστήρια -με διαφορετικά περιθώρια φοροδιαφυγής ανά περίπτωση.
Οριακά προλαβαίνεις κάποια από τις τελευταίες παραστάσεις του θεατρικού «Miss Merkel – Mord in der Uckermark», εδώ στο Βερολίνο. Το έργο αποτελεί μεταφορά του ομώνυμου best seller του David Safier με την υπόθεση να περιστρέφεται γύρω από έναν φόνο τον οποίο υποτίθεται ότι εξιχνιάζει η συνταξιούχος Μέρκελ χάρις την παροιμιώδη παρατηρητικότητα και υπομονή της. Κάτι σαν γερμανική εκδοχή της Miss Marple αν της προσθέσεις σατυρικά στοιχεία (την Μέρκελ υποδύεται ο Christoph Marti), μπριόζα μουσική και τραγούδια, μερικά πολιτικά σχόλια και την περιβόητη «Merkel-Raute» (τη χαρακτηριστική στάση των χεριών της).
Πάντως μετά την επιτυχία που σημείωσε η εν λόγω παράσταση, αναμένω το ανέβασμα και σε κάποια αθηναϊκή σκηνή. Αν και τώρα που το ξανασκέφτομαι, στην ελληνική του εκδοχή, το έργο πρέπει να έχει χαρακτηριστικά θρίλερ ή splatter.
Και ο τίτλος πρέπει να αλλάξει σε «Μαντάμ Μέρκελ».
Η πρόταση για δωρεάν μέσα μαζικής μεταφοράς ακούγεται, εκ πρώτης όψεως, ελκυστική. Ποιος θα έλεγε όχι σε μια τέτοια διευκόλυνση που μειώνει το κόστος μετακίνησης για όλους (αν και η πρόταση αφορά μόνο τα δύο μεγάλα αστικά κέντρα, επομένως ήδη από την πρώτη στιγμή καθίσταται προσβλητικά μεροληπτική); Και τελοσπάντων το κάνουν στο Λουξεμβούργο, το έχουν επιχειρήσει στη Μάλτα, την Εσθονία και αλλού. Μόνο που η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι η κατάργηση του εισιτηρίου δεν αρκεί για να εγκαταλείψει ο κόσμος το αυτοκίνητο. Στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη το πρόβλημα δεν είναι πρωτίστως η τιμή, αλλά η συχνότητα των δρομολογίων, η αξιοπιστία, η κάλυψη του δικτύου και ο χρόνος μετακίνησης. Και όλα αυτά δεν είναι εύκολο να βελτιωθούν, πόσο μάλλον όταν μεμιάς εξαφανίσεις τα έσοδα από τα εισιτήρια.
Υπάρχει όμως και μια λιγότερο προφανής διάσταση στην όλη συζήτηση: το μήνυμα που εκπέμπει ένα τέτοιο μέτρο. Σε μια χώρα όπου η λαθρεπιβίβαση παρουσιάζεται από κάποιους (free riders) ως δικαιολογημένη «πράξη αντίστασης» απέναντι σε ένα κράτος που δεν λειτουργεί ή ενίοτε και ως επίδειξη μαγκιάς, η πλήρης κατάργηση του εισιτηρίου κινδυνεύει να εκληφθεί ως εκ των υστέρων δικαίωση της λογικής του «δεν πληρώνω». Όσοι προσκολλούνταν πίσω από άλλους για να περάσουν τις μπάρες ή αντάλλασσαν εισιτήρια (αδυνατώντας να κατανοήσουν πόσο βαθιά αντικοινωνική είναι αυτή η πρακτική τους), θα μπορούν να ισχυριστούν ότι τελικά δικαιώνονται.
Το πιο προβληματικό, όμως, αφορά -ως συνήθως- τη σιωπηλή πλειοψηφία. Εκείνους που πλήρωναν πάντα το εισιτήριό τους, όχι επειδή τους περίσσευαν τα χρήματα, αλλά επειδή θεωρούσαν αυτονόητο ότι οι κανόνες ισχύουν για όλους και ότι η συμμόρφωση είναι προϋπόθεση για την ομαλή λειτουργία μιας κοινωνίας. Για αυτούς, το μήνυμα είναι ότι η συνέπεια δεν επιβραβεύεται ποτέ, ενώ η παραβατικότητα συγχωρείται και η απαλλαγή από την προσωπική ευθύνη κανονικοποιείται. Μας έχει άλλωστε συνηθίσει το ελληνικό κράτος σε τέτοιες πρακτικές με τη νομιμοποίηση αυθαιρέτων ή την χαριστική επιστροφή πινακίδων σε οδηγούς την εορταστική περίοδο.
Αν η πρόταση περί δωρεάν μετακινήσεων αποτελούσε μέρος μιας σοβαρής συζήτησης κοινωνικής μηχανικής, θα μπορούσε ίσως να ληφθεί υπόψη. Είναι όμως προφανές πως αξιοποιείται εδώ απλώς ως ένα ακόμη εύκολο πυροτέχνημα στην προεκλογική αγορά υποσχέσεων: μια πρόταση που αντιγράφουμε προχείρως από αλλού για να δημιουργήσουμε θόρυβο, χωρίς να ενδιαφερόμαστε πραγματικά να λύσουμε κάποιο πρόβλημα (εν προκειμένω το πρόβλημα είναι το χαμηλό επίπεδο εξυπηρέτησης του πολίτη από τα μέσα μαζικής μεταφοράς και το κυκλοφοριακό χάος στους δρόμους).
Σημείωση: Έβγαλα φωτογραφία τη διαφήμιση γνωστού εντομοαπωθητικού σε στάση λεωφορείων για να τη χρησιμοποιήσω κάπου ως παράδειγμα guerrilla marketing, αλλά ταιριάζει με έναν τρόπο και στην ανάρτηση, οπότε voila!
Οι πίνακες του David Hockney μιλούν μια οπτική γλώσσα που ένιωθα πάντα πως καταλαβαίνω. Έχω ευτυχήσει να δω έργα του σε πολλές πινακοθήκες (και κατ´επανάληψη στην Tate), όμως διαβάζοντας τα πολλά και ενδιαφέροντα αφιερώματα με αφορμή τον θάνατό του, στη μνήμη μου ήρθε μια υπέροχη αναδρομική του έκθεση που επισκέφτηκα πριν χρόνια στο Εθνικό Μουσείο Τέχνης της Σεούλ.
Θυμάμαι να κάθομαι για ώρα μπροστά στον πίνακα «My Parents», συνεπαρμένος από το αφοπλιστικό βλέμμα της μητέρας του που κοιτάζει με ευθύτητα τον θεατή. Δίπλα της, κάθεται ο πατέρας του, σκυμμένος σε ένα βιβλίο, παρών και απών ταυτόχρονα.
Από τις πισίνες και το φως της Καλιφόρνιας μέχρι τα πιο πρόσφατα έργα του στο iPad, ο Hockney αποτύπωνε κόσμους διαυγείς και ειλικρινείς, με έντονα χρώματα, καθαρές μορφές και δεδηλωμένα συναισθήματα. Τα έργα του χαρακτηρίζονται από μια επιφανειακή εξωστρέφεια που υποκρύπτει όμως βαθιά εσωτερικότητα.
Μέσα από αυτή την αριστοτεχνική ισορροπία, συνειδητοποιώ εντέλει ότι ο Hockney πρότεινε έναν τρόπο να σταθεί κανείς με αξιοπρέπεια και θάρρος στον μεταβατικό κόσμο που ζούμε. Και αυτή η εναργής ματιά του, τον καθιστά έναν από τους δύο πλέον αγαπημένους μου Βρετανούς ζωγράφους των τελευταίων δεκαετιών (ο άλλος είναι ο Lucian Freud).
Στις 12 Φεβρουαρίου 2012, κατά τη διάρκεια εκτεταμένων επεισοδίων (μετά από διαδήλωση ενάντια στην ψήφιση του δεύτερου Μνημονίου), παραδόθηκε στις φλόγες το κτήριο που στεγάζει τους κινηματογράφους Απόλλων και Αττικόν στην οδό Σταδίου. Εκείνο το βράδυ πυρπολήθηκαν περίπου 40 κτήρια στο κέντρο της πόλης, αλλά η φωτιά στο συγκεκριμένο οικοδόμημα αποτελεί ίσως το πιο εμβληματικό περιστατικό καταστροφής στη σύγχρονη ιστορία της Αθήνας.
Παρότι οι αίθουσες καθ´αυτές παραμένουν σχετικά ανέπαφες, η πρόσοψη και οι χώροι υποδοχής εξακολουθούν να παρουσιάζουν εικόνα ερειπίου. Η αποκατάσταση έχει αδικαιολόγητα καθυστερήσει (για νομικούς και γραφειοκρατικούς λόγους) με συνέπεια η σημαντική αυτή πληγή στο κέντρο της πόλης, να παραμένει ανοικτή. Περνώντας σήμερα από εκεί, παρατήρησα ότι απελευθερώθηκε τουλάχιστον το πεζοδρόμιο μπροστά από το κτήριο.
Δεδομένου ότι το απόθεμα κτηρίων αισθητικού και αρχιτεκτονικού ενδιαφέροντος που διαθέτει η πρωτεύουσα είναι σχετικά μικρό (συγκρινόμενο με εκείνο άλλων ευρωπαϊκών πόλεων), ελπίζω κάποια στιγμή να ευτυχήσουμε να δούμε επιτέλους αποκαταστημένους και λειτουργικούς τους δύο ιστορικούς κινηματογράφους. Η διατήρηση τέτοιων τοποσήμων αποτελεί υποχρέωση απέναντι στη συλλογική μνήμη και την ταυτότητα της πόλης.
Ξεκίνησα από περιέργεια να βλέπω το τρίπτυχο ντοκιμαντέρ του Netflix για την Kylie Minogue, υποθέτοντας ότι πρόκειται περί ανάλαφρης αναδρομής στην καριέρα της. Τουναντίον, βρέθηκα να παρακολουθώ ένα συναρπαστικό πορτρέτο ανέλπιστου βάθους, καθώς μέσα από την παρουσίαση της ζωής της τραγουδίστριας θίγονται ζητήματα όπως η ανθεκτικότητα, η διαχείριση της δημόσιας εικόνας και η πρόκληση της προσωπικής εξέλιξης και ωρίμανσης. Η εξομολογητική αφήγηση της Kylie αποκαλύπτει έναν άνθρωπο με ευαισθησίες και ποιότητες που ίσως δεν περιμένει κανείς εύκολα κρίνοντας από τις (κάπως εύπεπτες) επιτυχίες της.
Από την παρακολούθηση του αφιερώματος, προκύπτουν μερικά ενδιαφέροντα συμπεράσματα.
Πρώτον, η επιτυχία σπανίως ακολουθεί γραμμική πορεία. Η Kylie πέρασε από περιόδους αποθέωσης αλλά και αμφισβήτησης, με τον (βρετανικό) Τύπο να την αντιμετωπίζει με περιφρόνηση και ειρωνεία. Το ντοκιμαντέρ δείχνει ότι η διάρκεια μιας καριέρας δεν εξαρτάται τόσο από τις κορυφώσεις όσο από την ικανότητα να επανακάμπτει κανείς μετά από κάθε πτώση. Η ιστορία της Kylie είναι μια διαρκής διαδικασία «επιστροφής».
Δεύτερον, οι μεγάλες δοκιμασίες της ζωής μπορεί να επιταχύνουν την συναισθηματική και ψυχική ωρίμανση, καθώς μας φέρνουν αντιμέτωπους με την υποχρεωτική αναγνώριση της θνητότητάς μας. Η πιο συγκινητική στιγμή του ντοκιμαντέρ είναι η περιγραφή της περιπέτειας με τον καρκίνο, αλλά και η αποκάλυψη από την ίδια ότι η ασθένεια επανεμφανίστηκε το 2021.
Τρίτον, η προσωπική εξέλιξη και βελτίωση προϋποθέτει συστηματική προσπάθεια και συνέπεια, αλλά συναρτάται και άλλων παραμέτρων όπως η τύχη, η συγκυρία και οι γνωριμίες. Πέραν του όποιου ταλέντου της (που όντως διαθέτει), η Kylie εκμεταλλεύτηκε όσο καλύτερα μπορούσε τις ευκαιρίες που της δόθηκαν: χρησιμοποίησε ως εφαλτήριο για την αρχική της ανάδειξη τους Stock, Aitken & Waterman (ίσως τους πιο διάσημους βρετανους hit-makers των 80s), αξιοποίησε το (κάπως προκάτ) ειδύλλιο με τον Jason Donovan για να καλλιεργήσει το ενδιαφέρον του κοινού, ρούφηξε εμπειρίες από τη σχέση της με τον Michael Hutchence των INXS, αναβάθμισε την εικόνα της μέσω της συνεργασίας της με τον Nick Cave (επική η ατάκα του Cave όταν ερωτάται γιατί επέλεξε την Kylie για το υπέροχο «Where The Wild Roses Grow»: "It was a strange thing with Kylie, because she had everything but credibility. And I had credibility, but not much else.») και βεβαίως διατήρησε ως κρίσιμη σταθερά τη σχέση με τους γονείς και τα αδέλφια της. Η επιλογή των ανθρώπων με τους οποίους σχετιζόμαστε και τα κοινωνικά δίκτυα εντός των οποίων κινούμαστε, καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό την πορεία μας, το ύψος και το βάθος μας.
H πορεία της Kylie Minogue αποδεικνύει ότι η στοχοπροσήλωση, η αποφασιστικότητα, αλλά και η θετική διάθεση, συνιστούν ισχυρή άμυνα απέναντι στις προσωπικές απώλειες, τις δυσκολίες και την κριτική των άλλων. Και ότι η επιτυχία είναι αποτέλεσμα συνδυασμού παραγόντων.
