Η Κοιμώμενη Γυναίκα

Σε κεντρικό σημείο της Βαλέτας, σε ένα εντυπωσιακό κτίριο του 1571 που χρησιμοποιείτο από τους Ιππότες του Τάγματος του Αγίου Ιωάννη, στεγάζεται σήμερα το Αρχαιολογικό Μουσείο της Μάλτας. Η συλλογή περιλαμβάνει ευρήματα από την προϊστορία μέχρι την κλασική αρχαιότητα και, παρότι σχετικά μικρή, κάποια από τα εκθέματά της μού έκαμαν μεγάλη εντύπωση. 

Στις πρώτες αίθουσες εκτίθενται κάμποσα αντικείμενα από τη νεολιθική εποχή. Πολλά εξ αυτών φέρουν χαράξεις, κουκκίδες, σπείρες και άλλα μοτίβα. 

Παραμένει συγκινητική η ανάγκη ανθρώπων που έζησαν πριν πεντέξι χιλιάδες χρόνια να διακοσμήσουν και να ομορφύνουν την καθημερινότητά τους, αποτυπώνοντας τη δημιουργικότητά τους πάνω στην ύλη. 

Την παράσταση κλέβουν οι κοντόχοντρες ανθρώπινες μορφές, με τους μεγάλους γοφούς, τους μηρούς και τις κοιλιές, που θυμίζουν πίνακες του Φερνάντο Μποτέρο και αποτελούν γερό ράπισμα στo body shaming. Πρόκειται για πανάρχαια ειδώλια και μικρά αγάλματα που βρέθηκαν σε ναούς και σε ταφικά συγκροτήματα. 

Πολλά είναι σκόπιμα απρόσωπα ή ακόμη και χωρίς σαφές φύλο (ναι, τα λες και "they"), γεγονός που κάνει ακόμη πιο δύσκολο να καταλάβουμε τι ακριβώς παρίσταναν. Για χρόνια θεωρούνταν θεότητες της γονιμότητας, όμως σήμερα οι αρχαιολόγοι είναι πολύ πιο επιφυλακτικοί απέναντι σε τέτοιες ερμηνείες. 

Σε περίοπτη θέση εκτίθεται η περίφημη «Κοιμώμενη γυναίκα», ένα μικρό πήλινο ειδώλιο, που χρονολογείται περίπου στο 3300–3000 π.Χ. και βρέθηκε στο Ħal Saflieni Hypogeum. Παριστάνει μια γυναίκα ξαπλωμένη στο πλάι, πάνω σε ένα μικρό κρεβάτι. Δεν ξέρουμε ποια ήταν η γυναίκα που απεικονίζεται, ούτε ποιος την έφτιαξε, ούτε ακριβώς τι συμβόλιζε. Δεν γνωρίζουμε καν αν απλώς κοιμάται ή είναι νεκρή. Το μικρό αυτό ειδώλιο, με την ήρεμη στάση του σώματος και τα χαρακτηριστικά που μόλις διακρίνονται, αφήνει χώρο για εναλλακτικές ερμηνείες. 

Κοιτάζοντάς την, στη μνήμη μου ήρθε εκείνη η ιστορία με τον Γκιλγκαμές που, αρνούμενος να αποδεχτεί τη θνητότητά του, βάλθηκε να αναζητήσει τρόπο να γίνει αθάνατος. Η αναζήτησή του τον έφθασε στον Ουτναπίστιμ (τον σουμεριακό Νώε, επιζώντα του κατακλυσμού), που ήταν ο μόνος άνθρωπος στον οποίο οι θεοί είχαν χαρίσει την αθανασία. Ανταποκρινόμενος στο αίτημα του Γκιλγκαμές να νικήσει τον θάνατο, ο Ουτναπίστιμ τού θέτει μια απλή δοκιμασία: να παραμείνει ξύπνιος για έξι ημέρες και επτά νύχτες. Ο Γκιλγκαμές αποτυγχάνει οικτρά και αποκοιμιέται σχεδόν αμέσως, αποδεικνύοντας ότι ο άνθρωπος δεν μπορεί να νικήσει καν τον Ύπνο, τον μικραδελφό του Θανάτου, πόσο μάλλον τον ίδιο τον Θάνατο. Ενδιαφέρουσα και γοητευτική ιστορία. 

Παραμένοντας στους ίδιους περίπου συνειρμούς, στάθηκα λίγο παρακάτω σε ένα μεγάλο φοινικικό ανθρωπόμορφο φέρετρο από τερακότα, που μάλλον έφθασε εδώ από την Αίγυπτο. Η μορφή του, με το ανθρώπινο πρόσωπο και το σώμα που αποδίδεται σαν να βρίσκεται μέσα σε περίβλημα, θυμίζει έντονα τις αιγυπτιακές ταφικές παραδόσεις. 

Πρόκειται για ένα από εκείνα τα αντικείμενα που, ακόμη και χωρίς να γνωρίζει κανείς πολλά για την εποχή τους, αποτυπώνουν κάτι από την αγωνία της ανθρώπινης προσπάθειας να αντιμετωπίσει τον θάνατο. 

Η συλλογή περιλαμβάνει αρκετά φοινικικά γυάλινα και χρυσά αντικείμενα, αλλά και ελληνικά αγγεία και αμφορείς, που καταδεικνύουν τη σημαίνουσα θέση της Μάλτας στις εμπορικές οδούς της Μεσογείου. 

Αντικείμενα από διαφορετικούς πολιτισμούς συνυπάρχουν στον ίδιο χώρο, επιβεβαιώνοντας ότι το μέρος ετούτο αποτέλεσε σταυροδρόμι αναφορών και επιδράσεων. 

Στον επάνω όροφο βρίσκεται το Gran Salon, μια μεγάλη, θαυμάσια διακοσμημένη αίθουσα με ζωγραφισμένους τοίχους και εντυπωσιακή ξύλινη οροφή. Οι Ιππότες τη χρησιμοποιούσαν για συνεδριάσεις, γεύματα και δεξιώσεις. Μπορείς να τη φανταστείς να σφύζει από ζωή, να ακούσεις τα γέλια, να νιώσεις τις παρουσίες. 

Ολοκληρώνοντας την επίσκεψή μου, επέστρεψα για μερικές στιγμές ακόμα στην «Κοιμώμενη γυναίκα». Σκέφτηκα πως ο άνθρωπος που τη δημιούργησε έζησε και πέθανε σε έναν κόσμο του παρελθόντος που δυσκολεύομαι να συλλάβω. Κι όμως, χιλιάδες χρόνια αργότερα, να που στεκόμουν τώρα μπροστά στο μικρό του έργο και τον κοίταζα μέσα από αυτό. Εκείνος ο δημιουργός νομίζω ότι με έναν τρόπο έδωσε την απάντηση που αναζητούσε ο Γκιλγκαμές.

Spider-man: Brand New Day

Χορταστικά τα εφέ, εντυπωσιακές οι σκηνές δράσης, συμπαθητικό (όπως πάντα) το πρωταγωνιστικό δίδυμο Tom Holland & Zendaya, ευφάνταστος ο τρόπος με τον οποίο προλογίζεται η κινηματογραφική επανεμφάνιση των X-Men. Εντούτοις, το σενάριο του νέου Spider-man είναι, νομίζω, αρκετά αδύναμο και ομολογώ ότι υπήρξαν αρκετές στιγμές που έπιασα τον εαυτό μου να κοιτάζει το ρολόι. Μετά από τόσες δεκάδες υπερηρωικές ταινίες που κινούνται σε επαναλαμβανόμενα μοτίβα, το ζητούμενο είναι πλέον πιο πρωτότυπες ιστορίες που δεν θα βασίζονται τόσο μονόπατα στα εφέ και στις διαρκείς εσωτερικές αναφορές για εμάς τους μυημένους. Από την άλλη, όταν η ίδια, εύκολη συνταγή, εξακολουθεί να αποδίδει στους δημιουργούς τέτοια ρεκόρ εισπράξεων, για ποιο λόγο αλήθεια να τοποθετήσουν τον πήχη ψηλότερα;

Εκατό Χρόνια Μοναξιάς

Εξαιρετικός και ο δεύτερος κύκλος της τηλεοπτικής μεταφοράς του βιβλίου "Εκατό χρόνια μοναξιάς" του Μάρκες (Netflix). Χάρις την αριστοτεχνική σκηνοθεσία των δύο κολομβιανών δημιουργών, Laura Mora και Carlos Moreno, επιτυγχάνεται κάτι που έμοιαζε ακατόρθωτο: να υπηρετηθεί το φοβερά δύσκολο, πυκνό, πολυπρόσωπο και αφηγηματικά δαιδαλώδες έργο με σεβασμό και αξιοθαύμαστη πιστότητα, χωρίς να απλοποιείται ούτε να μετατρέπεται σε μία «εύπεπτη» τηλεοπτική ιστορία. 

Ιδιαίτερη μνεία αξίζει όμως και στην επιλογή του καστ, με την πλειονότητα των ηθοποιών να είναι Κολομβιανοί, γεγονός που προσδίδει στη σειρά μια αυθεντικότητα που δύσκολα θα μπορούσε να επιτευχθεί διαφορετικά. Από τα καλύτερα πράγματα που μας έχει χαρίσει η τηλεόραση τα τελευταία χρόνια.

Κόκκινη Ραφήνα

 

Η Ραφήνα έχει, νομίζω, καταχωρηθεί στη συνείδηση των περισσότερων ως λιμάνι. Αφίξεις και αναχωρήσεις πλοίων, άνθρωποι που σέρνουν βαλίτσες, ουρές αυτοκινήτων, σύντομες στάσεις για καφέ ή κάτι πρόχειρο στα γρήγορα.

Χθες το απόγευμα, όμως, στον μεγάλο μου περίπατο κατά μήκος της ακτογραμμής της, παρέα με τους σφοδρούς ανέμους που πετούσαν τη μανιασμένη θάλασσα πάνω στα βράχια, η Ραφήνα μού αποκάλυψε ένα εντελώς διαφορετικό πρόσωπο. Οι συναρπαστικές εικόνες των δραματικών της τοπίων υπό το κόκκινο φως της Δύσης, απέδειξαν πως, εκτός από σημείο μετάβασης, μπορεί να είναι και σημείο προορισμού.

Οι ταυτότητες και οι ταξινομήσεις δύσκολα χωρούν την πολυπλοκότητα ενός τόπου -ή ενός ανθρώπου- όσο κι αν διευκολύνουν τη σκέψη μας. Ο William James έγραφε πως ο καθένας μας έχει τόσους διαφορετικούς (κοινωνικούς) εαυτούς όσοι είναι και οι άνθρωποι που μας γνωρίζουν. Εντέλει κανένας τόπος και κανένας άνθρωπος δεν είναι μόνο ένα πράγμα. Αλλάζουμε όλοι ανάλογα με τον εκάστοτε καιρό που μας κυβερνά και ανάλογα με το εκάστοτε βλέμμα που μας κοιτάζει.

Ερημιές (περίπου)

Τα τελευταία χρόνια, η Αθήνα δεν αδειάζει τον Αύγουστο. Αφενός έχουν παρέλθει οι εποχές των πολυήμερων διακοπών για τους Αθηναίους και αφετέρου η πόλη φιλοξενεί πια τόσους τουρίστες που τουλάχιστον το κέντρο της σφύζει από πολυκοσμία ακόμα και καταμεσής του Αυγούστου. 

Η έρημη Αθήνα των παλαιότερων χρόνων, μπορεί πράγματι να προσέφερε την ησυχία των άδειων γειτονιών της και την ευκολία των ανοιχτών δρόμων της, αλλά -εμένα τουλάχιστον- μου προκαλούσε κάποια μελαγχολία: τα κλειστά καταστήματα, τα κατεβασμένα ρολά και η έλλειψη ζωής, θαρρώ πως αφήνουν ακόμα πιο έκθετες τις πολλές ασχήμιες της, με αποτέλεσμα γειτονιές όπως τα Πατήσια, η Καλλιθέα, τα Εξάρχεια, οι Αμπελόκηποι και η Κυψέλη να μοιάζουν με δυστοπικά σκηνικά σε ταινία καταστροφής. 

Εν πάση περιπτώσει, ο κόσμος μπορεί να μην εγκαταλείπει πλέον την πρωτεύουσα με την ίδια ένταση και διάρκεια, αλλά την ησυχία του συνεχίζει να τη βρίσκει κανείς στην αυγουστιάτικη πόλη, εάν και εφόσον το επιδιώξει.

Σκόρπιες φωτογραφίες από την Πρέβελη

Κι εσείς του Αρσακείου είστε;

Στην ανατολική Ροδόπη, καμιά τριανταριά χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Κομοτηνής, βρίσκεται το Αρσάκειο, ένα πεδινό χωριό στο ανατολικό άκρο του κάμπου. Η παλαιότερη ονομασία του ήταν Ασάκιοϊ, που στα τούρκικα παραπέμπει στο χαρακτηρισμό «κάτω χωριό» (σε αντίθεση με τις γειτονικές Σάπες που ήταν το «πάνω χωριό»), αλλά το 1920 μετονομάστηκε σε Αρσάκειον, προφανώς μέσα στο γενικότερο κύμα εξελληνισμού των τοπωνυμίων. 

Ομολογώ πως το όνομα ήταν αυτό που οδήγησε κι εμένα εδώ: παραξενεύτηκα σαν είδα την πινακίδα και σταμάτησα, γυρεύοντας να βρω κάποια εξήγηση.

Καθ'όπως έμαθα, πρόκειται για έναν παλιό οθωμανικό οικισμό, ο οποίος μετά το 1922 μετασχηματίστηκε σε μικτό χωριό με την εγκατάσταση χριστιανικού προσφυγικού πληθυσμού από την Ανατολική Θράκη. 

Οι περισσότεροι πρόσφυγες προέρχονταν από το Θυμίτκιοϊ της περιοχής των Μαλγάρων, ενώ εγκαταστάθηκαν επίσης οικογένειες από άλλα μέρη της Ανατολικής Θράκης, τη Μικρά Ασία και τον Πόντο. 

Σήμερα το Αρσάκειο παραμένει ένα μικρό, αγροτικό χωριό με ήσυχους δρόμους, χαμηλά σπίτια και αψηλές μάντρες που μάλλον σκοπίμως κρύβουν τα ενδότερα. Ανάμεσα στα σπίτια στέκει το τζαμί με το λευκό του μιναρέ. Ψυχή δεν συνάντησα, εκτός από έναν ρέμπελο σκύλο που την είχε αράξει σε μία σκιά και δεν σήκωσε καν το κεφάλι του να με κοιτάξει. 

Σε ένα πλάτωμα, είχαν αραδιαστεί σωροί από ηλιοτρόπια για να ξεραθούν κάτω από τον καυτό ήλιο. Θαύμασα το πείσμα τους: ακόμα και κομμένα, επέμεναν να τον κοιτάζουν. 

Τελικά άκρη δεν έβγαλα με το όνομα (φοβάμαι ότι επιλέχθηκε απλώς γιατί ηχητικά θυμίζει το παλιό οθωμανικό τοπωνύμιο), αλλά βρήκα ιδιαιτέρως διασκεδαστική τη σκέψη ότι οι γυναίκες κάτοικοι του χωριού μπορούν ωραιότατα να αποκαλούνται Αρσακειάδες, αντί του πιο πεζού "Αρσακιώτισσες". Ή την πονηρή σκέψη να πάει κανείς να γραφτεί στην κεντρική σχολική μονάδα του εν Αθήναις Αρσακείου και να ρωτήσει αν δύναται να παρακολουθήσει μαθήματα στο παράρτημα της Ροδόπης. 

Επιστρέφοντας στο σημείο που είχα παρκάρει το αμάξι, ξαναπέρασα από τον σκύλο που συνέχισε να απολαμβάνει τις ξάπλες του, αδιαφορώντας για την παρουσία μου. Οριακά κούνησε μια-δυο φορές την ουρά του (δείγμα ότι με κατάλαβε), αλλά ούτε φρύδι δεν σηκώθηκε. Μπλαζέ, τι περιμένεις; Του Αρσακείου κι αυτός.