Στην Ακρόπολη του Καΐρου

Το 969 μ.Χ. η Αίγυπτος πέρασε υπό τον έλεγχο της δυναστείας των Φατιμιδών, οι οποίοι ίδρυσαν το Κάιρο και το έκαμαν πρωτεύουσά τους. Και ζούσαν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα, μέχρις που εμφανίστηκε στο προσκήνιο -καναδυό αιώνες αργότερα- ο δαιμόνιος Σαλαντίν, ένας κουρδικής καταγωγής σουνίτης της δυναστείας των Αγιουβιδών από τη Συρία. 

Ο Σαλαντίν εστάλη στο Κάιρο για να βοηθήσει τάχα-μου τους Φατιμίδες να αντιμετωπίσουν κάποια εσωτερικά προβλήματα που τους ταλαιπωρούσαν, αλλά αποδείχθηκε ότι είχε προσωπική ατζέντα: ανέλαβε σύντομα βεζίρης και κατάφερε να υφαρπάξει την εξουσία, μετατρέποντας το χαλιφάτο από σιιτικό σε σουνιτικό. Δώσε θάρρος στον χωριάτη, να σ’ανέβει στο κρεβάτι! 

Ο Σαλαντίν όχι μόνο επέτυχε να απλώσει την κυριαρχία του σε ευρύτερες περιοχές από τη Συρία και την Αίγυπτο ως το Ιράκ, αλλά συνέτριψε και τους Σταυροφόρους, καταλαμβάνοντας το 1187 την Ιερουσαλήμ. 

Επειδής οι καιροί βεβαίως ήσαν πονηροί και οι οχτροί καραδοκούσαν από παντού, ο Σαλαντίν σκέφτηκε να θωρακίσει κάπως την έδρα του, εξού και αποφάσισε να χτίσει ένα φρούριο: την Ακρόπολη του Καΐρου.

Δεδομένης της μορφολογίας της περιοχής (είμαστε κάπως φλατ εδώ στην Αίγυπτο), η μόνη σοβαρή υποψηφιότητα για τέτοιο οχυρωματικό έργο ήσαν οι λόφοι Mokattam που έχουν ανεμπόδιστη θέα σε όλη την πόλη. Όπερ και εγένετο.

Θα σου το πω ειλικρινά: ζορίστηκα να ανέβω. Θέλεις που είχα ήδη διανύσει κάμποσα χιλιόμετρα πεζοπορίας, θέλεις που υποτίμησα την υψομετρική του κλίση, θέλεις που η είσοδος του οχυρού βρίσκεται στα μετόπισθεν και συνειδητοποίησα ότι έπρεπε να κυκλώσω όλο το λόφο για να ανέβω; Μου βγήκε ελαφρώς η ψυχή. Έκαμε και ζέστη, καταλαβαίνεις. 

Η ανάβαση μπορεί να ήτο κοπιώδης, αλλά τουλάχιστον μου προσέφερε την ευκαιρία να θαυμάσω τα μεγαλοπρεπή τείχη, να κάμω μία στάση στο τζαμί Al-Nasir Muhammad, να περιδιαβώ διάφορα άλλα κτίσματα και να συνειδητοποιήσω το μέγεθος της Ακρόπολης. Η κατασκευή της οποίας ολοκληρώθηκε τον 13ο αιώνα από τον σουλτάνο al-Kamil που εγκατέστησε εντός της και τη βασιλική του κατοικία για να’χει το κεφαλάκι του ήσυχο. 

Για τα επόμενα 700 χρόνια, η Ακρόπολη του Καΐρου αποτέλεσε την έδρα του εκάστοτε ηγεμόνα της Αιγύπτου και όπως φαντάζεσαι, ο καθείς έβαζε το λιθαράκι του, έκαμε ένα redesign, μετακινούσε τα έπιπλα, άλλαζε τις κουρτίνες, έβαφε τους τοίχους στο χρώμα που μισούσες. 

Η πιο σημαντική επέμβαση όμως έγινε τον 19ο αιώνα, από τον περίφημο Μοχάμεντ Άλι -ναι, εκείνον που μας έστειλε το γιόκα του τον Ιμπραήμ να κατασφάξει τους επαναστατημένους Έλληνες, υπέροχος κύριος!- ο οποίος κατεδάφισε πολλά μεσαιωνικά κτήρια εντός της Ακρόπολης και κατασκεύασε ένα υπέρλαμπρο τζαμί που σήμερα αποτελεί ένα από τα πλέον εμβληματικά μνημεία της πόλης.  

Έχοντας εξοντώσει τους Μαμελούκους που για χρόνια εξουσίαζαν την Αίγυπτο, ο Μοχάμεντ Άλι θέλησε να υψώσει τούτο το τζαμί ως υπέρτατο σύμβολο της εξουσίας του. Επρόκειτο για ένα μανιφέστο ισχύος που δήλωνε ότι η Αίγυπτος εισερχόταν σε μία νέα φάση και κυρίως ότι ο ίδιος χάραζε μία αυτόνομη πορεία περιορίζοντας την επιρροή των Οθωμανών. 

Το παράδοξο είναι ότι ενώ προσπαθούσε να οριοθετήσει τη σχέση του με την Υψηλή Πύλη, η αισθητική του τζαμιού παραπέμπει ξεκάθαρα στην Κωνσταντινούπολη. Αν το κοιτάξεις από απόσταση, οι μιναρέδες και ο μεγάλος θόλος, θυμίζουν εντόνως οθωμανικά αυτοκρατορικά τζαμιά και θα έλεγες ότι συγγενεύει με το Μπλε Τζαμί ή και την Αγιά Σοφιά. 

Αλλά και το εσωτερικό του χαρακτηρίζεται από αυτή την αίσθηση μεγαλείου που σου επιφυλάσσουν τα τζαμιά της Κωνσταντινούπολης. Τεράστιος κεντρικός θόλος, φως που μπαίνει από παντού, γεωμετρικά μοτίβα που επαναλαμβάνονται και λειτουργούν ως μνημειακή σκηνογραφία. 

Έβγαλα τα παπούτσια μου, τα τοποθέτησα σε ένα από τα ειδικά ράφια της εισόδου και άρχισα να βαδίζω πάνω στις μοκέτες. 

Το βλέμμα μου αναμετρήθηκε με την έκταση του χώρου και το ύψος του.

Οι τεράστιοι κυκλικοί πολυέλαιοι που κρέμονται χαμηλά δημιουργούν την εντύπωση ότι το υπερβατικό στοιχείο κατέρχεται στα καθ’ημάς και προσαρμόζεται στην ανθρώπινη κλίμακα. Οι εκατοντάδες λαμπτήρες σχηματίζουν ένα είδος φωτεινού ορίζοντα ή έναν έναστρο ουρανό που σχεδόν μπορείς να αγγίξεις.   

Η αλαβάστρινη επένδυση προσδίδει στους τοίχους μία θερμή, υποκίτρινη, σχεδόν μελένια υφή που κάνει τον χώρο να γίνεται λιγότερο ψυχρός, παρά το μέγεθός του. 

Αφού πήρα μερικές φωτογραφίες -όσο πιο διακριτικά μπορώ για να μην ενοχλήσω εκείνους που προσεύχονταν- εξήλθα, ξαναφόρεσα τα παπούτσια μου και κατευθύνθηκα προς το μεγάλο προαύλιο χώρο για να απολαύσω τη θέα. 

Μπροστά μου απλωνόταν το Κάιρο, μία από τις πιο κουραστικές, θορυβώδεις, βρώμικες, χαοτικές, αλλά και συναρπαστικές πόλεις που έχω περπατήσει στη ζωή μου. Μία πόλη που χρειάζεται μεγάλη προσπάθεια για να καταλάβεις ή να εκτιμήσεις -μα που αν τα καταφέρεις, σου αφήνει βαθύ και έντονο αποτύπωμα. Θα τολμούσα να πω ότι σε αλλάζει. 

Απέραντες φτωχογειτονιές με κακοπαθημένα κτήρια, δρόμοι γιομάτοι κόσμο, φοίνικες, μιναρέδες και ουρανοξύστες. Κάπου ανάμεσά τους ο Νείλος και στο βάθος, οι πυραμίδες. 

Έμεινα για κάποια λεπτά σιωπηλός μπροστά σε ετούτη την υπερπαραγωγή, προσπαθώντας να συνθέσω στο μυαλό μου την ιστορική συνέχεια: από τους Φαραώ στους Άραβες, τους Μαμελούκους, τους Οθωμανούς και τους σύγχρονους Αιγύπτιους. Όλοι τους συγκάτοικοι στο ίδιο κάδρο. Όπως οι αντιφάσεις, οι επιθυμίες, οι ενοχές, οι μνήμες και οι λογής λογής ποιότητες που κατοικούν τα μέσα μας. 

Ίσως εντέλει αυτός να είναι και ο πραγματικός λόγος που καθιστά μία Ακρόπολη τόσο σημαντική. Όχι γιατί σου επιτρέπει να αντιμετωπίσεις μόνο τους όσους τυχόν σε επιβουλεύονται. Αλλά γιατί όταν την ανέβεις, σου προσφέρει τη δυνατότητα να αντικρύσεις την μεγάλη εικόνα. Γιατί σου χαρίζει την ευκαιρία να αναλογιστείς. Και να κατέλθεις πιο σίγουρος, πιο ώριμος και ίσως πιο σοφός.