Το αμερικανικό πείραμα

 

Ανεξαρτήτως των όσων αισθανόμαστε ή πιστεύουμε για τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, το αποτύπωμά τους στον τρόπο ζωής και σκέψης μας είναι αδιαμφισβήτητο. Καμία άλλη χώρα δεν επηρέασε σε τόσο μεγάλο βαθμό τις ιδέες, τα πρότυπα, την τεχνολογία, την επιστήμη, την επιχειρηματικότητα, τον κινηματογράφο, τη μουσική, την αισθητική και τελικά την ίδια την καθημερινότητά μας. Είτε το αναγνωρίζουμε είτε όχι, ο κόσμος μέσα στον οποίο ζούμε διαμορφώθηκε (και συνεχίζει εν πολλοίς να διαμορφώνεται) στην αντίπερα όχθη του Ατλαντικού.

Όμως οι ΗΠΑ είναι μια χώρα που δεν εξηγείται εύκολα. Μπορεί να μοιάζει οικεία μέσα από τις ταινίες, τις σειρές, τη μουσική ή τη διαρκή παρουσία της στις ειδήσεις, όμως όταν βρεθείς σε αυτήν καταλαβαίνεις πόσο λίγο την γνωρίζεις πραγματικά. Πρέπει να την εξερευνήσεις όσο περισσότερο μπορείς –εγχείρημα διόλου εύκολο, δεδομένης της αχανούς έκτασής της–, να οδηγήσεις χιλιάδες χιλιόμετρα στους αυτοκινητοδρόμους της, να περπατήσεις στα downtown των μεγαλουπόλεών της, αλλά και στα ήσυχα προάστια ή στις μικρές επαρχιακές κοινότητές της. Πρέπει να περιπλανηθείς στις απέραντες γειτονιές με τα πολυτελή σπίτια της αποθέωσης του αμερικανικού ονείρου. Αλλά και στις γκετοποιημένες συνοικίες της συντριβής του. Πρέπει να μπεις στα πελώρια supermarkets της, να χαθείς στα φαντασμαγορικά φυσικά τοπία της, να επισκεφθείς τις ερήμους και τα φαράγγια της, να διασχίσεις τα ποτάμια της, να ατενίσεις τους σινεμασκόπ ορίζοντές της. Πρέπει να μιλήσεις με τους ανθρώπους της, να τους δεις να παρακολουθούν αγώνα μπέιζμπολ ή κάποια συναυλία, να τους παρατηρήσεις στην κυριακάτικη λειτουργία, να ακούσεις τις ιστορίες τους, να ανακαλύψεις τις αντιθέσεις τους. Να συγκεντρώσεις όσα περισσότερα μπορείς από τα αναρίθμητα κομμάτια που συνθέτουν το μωσαϊκό της.

Καμία άλλη χώρα δεν με έκανε να αναθεωρήσω τόσες πολλές βεβαιότητες όσο οι ΗΠΑ και καμία άλλη χώρα δεν με έχει αιφνιδιάσει τόσο πολύ: κάθε φορά που επιστρέφω, νιώθω ότι ανακαλύπτω εκ νέου έναν κόσμο τον οποίο ξέρω καλά και δεν ξέρω καθόλου, έναν κόσμο που δεν κατοίκησα ποτέ, αλλά του οποίου υπήρξα πάντα μέτοχος. Όσο τη μαθαίνω (και στα καλά της και στα άσχημά της) τόσο μεγαλύτερη γίνεται η δίψα μου γι’αυτην, τόσο περισσότερο επιζητώ να την καταλάβω καλύτερα και βαθύτερα. 

Φέτος συμπληρώνονται 250 χρόνια από τη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας, το ιδρυτικό κείμενο των Ηνωμένων Πολιτειών. Η εμβληματική φράση «all men are created equal» συνιστά μία από τις ισχυρότερες πολιτικές διατυπώσεις στην ανθρώπινη ιστορία, αλλά συνάμα και μια διαρκή υπενθύμιση του πόσο δύσκολη είναι η μετουσίωση ενός τέτοιου υψηλού ιδανικού σε πολιτική, κοινωνική και οικονομική πραγματικότητα -όπως άλλωστε η ίδια η αμερικανική ιστορία απέδειξε και εξακολουθεί να αποδεικνύει. Ωστόσο, μερικές από τις ιδέες που διατυπώθηκαν σε εκείνο το κείμενο λειτούργησαν ως καταλύτης για εξελίξεις που ξεπέρασαν τα αμερικανικά σύνορα και επηρέασαν επαναστάσεις (μεταξύ άλλων και τη δική μας!), συντάγματα, δημοκρατικούς θεσμούς, οικονομικά συστήματα και, τελικά, τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την ελευθερία, τα δικαιώματα, τις αξίες και την πρόοδό μας. 

Υ.Γ. Για όποιον θέλει να κατανοήσει καλύτερα αυτό το μοναδικό ιστορικό, πολιτικό και κοινωνικό πείραμα που ονομάζεται Ηνωμένες Πολιτείες, προτείνω ένθερμα τη σειρά ντοκιμαντέρ «The American Experiment» που προστέθηκε πριν λίγες μέρες στο Netflix. Πρόκειται για μία από τις πιο καλογυρισμένες και συναρπαστικές αφηγήσεις που έχω παρακολουθήσει για το πώς γεννήθηκε και διαμόρφωσε την ταυτότητά της η πιο επιδραστική χώρα των τελευταίων δύο αιώνων.