Δεν θα μπω καν στη διαδικασία να παραθέσω τους λόγους για τους οποίους θεωρώ ότι η Οδύσσεια του Νόλαν είναι μια αδύναμη ταινία. Θα μπορούσα να μιλήσω για τις σεναριακές υπεραπλουστεύσεις, τις αβαθείς ερμηνείες, την αισθητική που παραπέμπει περισσότερο σε Game of Thrones και Άρχοντα των Δαχτυλιδιών ή την αφελέστατη διανομή, που προφανώς υπαγορεύτηκε από την ανάγκη να απευθυνθεί η ταινία σε ένα παγκοσμιοποιημένο κοινό και στις σύγχρονες ευαισθησίες του (λες και τα ομηρικά έπη χρειάζονταν τέτοιου είδους διαμεσολάβηση προκειμένου να επικοινωνήσουν με τον σύγχρονο θεατή), χωρίς να υπηρετούν κάποια πραγματική νοηματική σκοπιμότητα.
Το πλέον απογοητευτικό, όμως, δεν είναι η ταινία -διότι τελοσπάντων έχουν υπάρξει πολλές άλλες ταινίες που έχουν υποπέσει σε τέτοια ή και χειρότερα ολισθήματα- αλλά η σχεδόν μαζικά ενθουσιώδης υποδοχή της. Φοβάμαι ότι η Οδύσσεια του Νόλαν αποτελεί χαρακτηριστικό σύμπτωμα μιας εποχής που έχει χάσει σε μεγάλο βαθμό την πνευματικότητά της. Ενός κόσμου εθισμένου τόσο βαθιά στον στιγμιαίο εντυπωσιασμό της εικόνας, στα τεχνικά εφέ και στο δέος της IMAX οθόνης, ώστε έχει αρχίσει να συγχέει το εντυπωσιακό με το σημαντικό, το εύκολο με το βαθύ και το θορυβώδες με το μεγαλειώδες.
Και κάπως έτσι, ένα από τα κορυφαία έργα της παγκόσμιας διάνοιας, ένα έργο που άντεξε σχεδόν τρεις χιλιετίες ακριβώς επειδή μιλά με εκπληκτική δύναμη για τον νόστο, την ταυτότητα, την απώλεια, την ύβρη, την πίστη, την ευφυΐα και τα όρια της ανθρώπινης φύσης, μετατρέπεται σε μια σούπα εύπεπτων ψυχολογικών κινήτρων και προκατασκευασμένου συναισθήματος, προδίδοντας τα βασικά υλικά από τα οποία συνετέθη και το πολιτισμικό πλαίσιο εντός του οποίου νοηματοδοτήθηκε. Δεν είναι πλέον ο Όμηρος που ομιλεί στον σύγχρονο άνθρωπο. Είναι ο σύγχρονος άνθρωπος που ξαναγράφει τον Όμηρο για να μπορέσει να τον προσεγγίσει.
Δεν μπορώ να κατηγορήσω τον Νόλαν ότι δεν κατάλαβε την Οδύσσεια (που είναι προφανές ότι δεν την κατάλαβε). Αυτό όμως που δυσκολεύομαι να δικαιολογήσω είναι τη στάση εκείνων που υποτίθεται ότι διαθέτουν τα εφόδια για μια πιο λόγια και απαιτητική ματιά -κριτικών κινηματογράφου, πανεπιστημιακών, αλλά και ανθρώπων που εκκινώντας από την επιστημονική ιδιότητα του φιλολόγου ή του αρχαιολόγου έχουν αναπτύξει έντονη παρουσία στον δημόσιο λόγο και τα social media- οι οποίοι έσπευσαν σχεδόν ομόφωνα να ανακηρύξουν την ταινία αυτή, αριστούργημα. Κάποιοι μάλιστα, για να προστατεύσουν εαυτούς από τυχόν αρνητικά σχόλια, χρησιμοποιούν το -κάπως φαιδρό, επιτρέψτε μου- επιχείρημα ότι «η ταινία δεν είναι ακριβώς πιστή απόδοση της ομηρικής Οδύσσειας, αλλά καθόλου δεν μας πειράζει διότι είναι τόσο καταπληκτικά πρωτότυπη η ιδέα ενός Οδυσσέα με μετατραυματικό στρες και τόσο χορταστικό το θέαμα, που ας χαλαρώσουμε και ας το απολαύσουμε».
Το θλιβερό τελικά δεν είναι ότι ένας σκηνοθέτης διασκεύασε τον Όμηρο (θεωρώντας -κατ’εμέ εσφαλμένα- ότι διέθετε το πνευματικό βάρος να προσδώσει στην Οδύσσεια νέα νοήματα), αλλά ότι τόσοι πολλοί άνθρωποι, που θα περίμενε κανείς να διαθέτουν αυστηρότερο κριτήριο, δεν αναγνώρισαν αυτήν την αφελή διασκευή ως τέτοια.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου