Διαφημίσεις τον καιρό της πανδημίας

Με την οικονομική δραστηριότητα να έχει καταβαραθρωθεί σε μία σειρά από κλάδους λόγω της πανδημίας, οι περισσότερες επιχειρήσεις έχουν αναστείλει τις ενέργειες διαφημιστικής τους προβολής. Εντούτοις υπάρχουν και κάποιες που όχι μόνο δεν εγκατέλειψαν την επικοινωνία με το κοινό, αλλά προχώρησαν στην προσαρμογή του μηνύματός τους, επιδεικνύοντας γρήγορα αντανακλαστικά.

Ήδη μεγάλες πολυεθνικές όπως η Audi, η Volkswagen και τα McDonald΄s έσπευσαν να αλλάξουν τα λογότυπά τους, υποστηρίζοντας την προσπάθεια για κοινωνική αποστασιοποίηση (social distancing), ενώ άλλες όπως η Nike επιχειρούν να ευαισθητοποιήσουν με παρακινητικές καταχωρήσεις.

Για μία εταιρία επίπλων και οικιακού εξοπλισμού όπως τα ΙΚΕΑ το μήνυμα για αυτοπεριορισμό στο σπίτι συνδέεται ευθέως με το αντικείμενο εργασιών και άρα μετατρέπεται εύκολα σε υπενθυμιστική διαφήμιση για το πόσο άνετα και όμορφα νιώθει κανείς στο χώρο του (ο οποίος προφανώς είναι επιπλωμένος με προϊόντα ΙΚΕΑ).

Το μήνυμα για παραμονή στο σπίτι φαίνεται πιο οξύμωρο -και αυτομάτως καθίσταται πιο ενδιαφέρον- όταν διατυπώνεται από μία αυτοκινητοβιομηχανία όπως η Nissan που σε κανονικές συνθήκες υπόσχεται το ακριβώς αντίθετο: την απόλαυση και την ασφάλεια της μετακίνησης. Το διαφημιστικό σποτ με τίτλο "ωδή στους άδειους δρόμους" γυρίστηκε πριν μερικές ημέρες στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, αλλά έχει ήδη αρχίσει η προβολή του και σε άλλες αγορές όπως η Τουρκία.

Ένα από τα πλέον εύστοχα μηνύματα κοινωνικής υπευθυνότητας διατυπώνεται στη διαφήμιση του τουριστικού οργανισμού της Πορτογαλίας. Η διαφήμιση μάς προτρέπει να σταματήσουμε τις δραστηριότητές μας (μεταξύ αυτών και τα ταξίδια μας) καθώς πρωτεύει η ασφάλεια και η υγεία μας. Άλλωστε, όπως εύστοχα σημειώνεται, τα μνημεία και οι ομορφιές της χώρας θα παραμείνουν στη θέση τους, περιμένοντας υπομονετικά τους ταξιδιώτες όταν η κρίση παρέλθει.

Στα καθ'ημάς, μπορεί η Ελλάδα να διαθέτει μία μικρή και ταλαιπωρημένη διαφημιστική αγορά, αλλά κάποιες επιχειρήσεις πράγματι επέδειξαν και εδώ, ταχύτητα στην ανταπόκρισή τους στις ειδικές συνθήκες -τουλάχιστον σε όρους διαφημιστικής προβολής. Οι τηλεοπτικές διαφημίσεις που προβλήθηκαν τις τελευταίες ημέρες θα μπορούσαν να ομαδοποιηθούν σε τρεις βασικές κατηγορίες:

(α) Διαφημίσεις που εστιάζουν στους υπαλλήλους: εδώ ανήκουν κυρίως οι μεγάλες αλυσίδες supermarkets όπως ο ΑΒ Βασιλόπουλος, τα MyMarket και ο Μασούτης. Η μεγάλη εργασιακή πίεση των ημερών και βεβαίως η έκθεση των υπαλλήλων στην καθημερινή επαφή με τους πελάτες, καθιστούν τουλάχιστον επιβεβλημένη την έκφραση ευγνωμοσύνης στους εργαζόμενους. H αναγνώριση του κομβικής σημασίας ρόλου τους σε αυτή τη δύσκολη στιγμή αποτελεί αυτονόητη υποχρέωση. Αρκεί βεβαίως το μήνυμα να μην αποδειχθεί ψευδεπίγραφο και να συνοδεύεται από έμπρακτη ενίσχυση των εν λόγω εργαζόμενων σε όρους ανταμοιβών, καλών εργασιακών συνθηκών και διασφάλισης δικαιωμάτων.

(β) Διαφημίσεις που εστιάζουν σε πρακτικές οδηγίες προς τους πελάτες: εδώ ανήκουν διαφημίσεις εταιριών που επιδιώκουν να ενημερώσουν τους πελάτες για αναπροσαρμογή του τρόπου συναλλαγής λόγω των ειδικών συνθηκών. Χαρακτηριστικά είναι τα παραδείγματα των τραπεζών που ενθαρρύνουν τη χρήση του e-banking, των επιχειρήσεων λιανεμπορίου που αναγκαστικά στρέφονται στην πώληση μέσω ιστοσελίδων και των επιχειρήσεων εστίασης που εισάγουν ειδικές πρακτικές όπως την ανέπαφη παράδοση των γευμάτων.

(γ) Διαφημίσεις που εστιάζουν στη συναισθηματική σχέση με τους πελάτες: εδώ ανήκουν κυρίως εταιρίες που εμπορεύονται προϊόντα ευρείας κατανάλωσης (FMCG). Οι διαφημίσεις αυτές επιδιώκουν να επιβεβαιώσουν και να ενισχύσουν το συναισθηματικό δεσμό με την επωνυμία, επιδεικνύοντας υψηλή ενσυναίσθηση ("συμπάσχουμε") και προτείνοντας ένα θετικό, αισιόδοξο μήνυμα ("θα τα καταφέρουμε"). H ισορροπία βέβαια σε τέτοιου είδους διαφημίσεις, είναι λεπτή: η επίκληση στο συναίσθημα μπορεί πράγματι να λειτουργήσει ενισχυτικά, αλλά μόνο εφόσον δεν παρεκτρέπεται σε υπερβολές και εύκολους μελοδραματισμούς που μπορεί να προκαλέσουν την ακριβώς αντίθετη αντίδραση.

Η διαφήμιση είναι ως γνωστόν μία από τις πρώτες δαπάνες που περικόπτονται όταν μειώνεται ο τζίρος μιας επιχείρησης. Σε πρόσφατη έρευνα που διενήργησε η Kantar, μόλις 8% των καταναλωτών (από δείγμα 35.000 ερωτώμενων σε διάφορες χώρες) υποστήριξε πως θα πρέπει να ανασταλεί η προβολή διαφημίσεων κατά την περίοδο της πανδημίας. Η συνέχιση μιας κάποιας κανονικότητας είναι επιθυμητή, ακόμα και κάτω από τις παρούσες συνθήκες. Δεν πρέπει πάντως να λησμονείται ότι πέραν των μεγάλων αρνητικών της επιπτώσεων, μία κρίση συνιστά σημαντική ευκαιρία επίδειξης (όχι θεωρητικά, αλλά στην πράξη) της προσήλωσης μίας επιχείρησης στις αρχές της κοινωνικής υπευθυνότητας. Όταν και εφόσον αποκατασταθεί η ομαλή λειτουργία της αγοράς, οι επιχειρήσεις που ανταποκρίθηκαν πιο αποτελεσματικά στην πρόκληση και αντιμετώπισαν με συνέπεια και αίσθημα ευθύνης την κατάσταση, αναμένεται να βγουν ωφελημένες ως προς το βαθμό εμπιστοσύνης και αφοσίωσης των υπαλλήλων και των πελατών τους. 

Θάλασσα, γλυκοθάλασσα

Χώρα Σφακίων, Κρήτη
*Η φωτογραφία τραβήχτηκε μια λαμπερή μέρα αποκαλόκαιρου στην προβλήτα του λιμανιού.

Ασφάλεια και ελευθερία

Όπως εύστοχα αναφέρει ο Zygmunt Bauman, «υπάρχουν δυο εξίσου σημαντικές αξίες, απαραίτητες για μια αξιοπρεπή ζωή: η ασφάλεια και η ελευθερία. Αλλά η συμφιλίωσή τους, η ισορροπημένη και ικανοποιητική συνύπαρξή τους, είναι επίπονη. Δεν μπορούμε να αυξήσουμε την ασφάλεια χωρίς να περιορίσουμε την ελευθερία, ούτε να διευρύνουμε την ελευθερία χωρίς να παραιτηθούμε από ένα μέρος της ασφάλειάς μας.»

Daleks

Dr Who, beware of Davros!
*Η φωτογραφία τραβήχτηκε ένα συννεφιασμένο πρωινό στη Γιοκοχάμα της Ιαπωνίας, λίγο πριν από το ξέσπασμα ενός ισχυρού τυφώνα από εκείνους που σφυροκοπούν πολύ συχνά τις ακτές του Ειρηνικού.

Η χρήσιμη αντικειμενικότητα

Η συστηματική απαξίωση της αντικειμενικότητας (θεωρώντας πως η επιδίωξή της αποτελεί μη εφικτό ή επιθυμητό στόχο) και η αποθέωση τής υποκειμενικότητας (ακόμα και όταν αυτή προσλαμβάνει ακραίες τιμές ή επικαλείται ανορθολογικά επιχειρήματα) αποτελούν ίσως την αιτία για πολλά από τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι σύγχρονες κοινωνίες (όπως η άνοδος του λαϊκισμού, η διασπορά ψευδών ειδήσεων και η ευρεία αποδοχή αντιεπιστημονικών θεωριών). Όπως εξαιρετικά εύστοχα σημειώνει η Kakutani:

«The postmodernist argument that all truths are partial (and a function of one’s perspective) led to the related argument that there are many legitimate ways to understand or represent an event. This both encouraged a more egalitarian discourse and made it possible for the voices of the previously disfranchised to be heard. But it has also been exploited by those who want to make the case for offensive or debunked theories, or who want to equate things that cannot be equated. Creationists, for instance, called for teaching “intelligent design” alongside evolution in schools. “Teach both,” some argued. Others said, “Teach the controversy.”»

Michiκo Kakutani (2018), "The death of truth: how we gave up on facts and ended up with Trump", The Guardian

Dark Crystal

Από την εποχή του Muppet Show, του Fraggle Rock και της ελληνικής Φρουτοπίας έχει πράγματι περάσει καιρός και σήμερα ένα τηλεοπτικό θέαμα με μαριονέτες φαίνεται εκ πρώτης παρωχημένο και παιδαριώδες. Εντούτοις το Dark Crystal του Netflix, η συνέχεια της θρυλικής ταινίας των Jim Henson & Frank Oz της δεκαετίας του ‘80, αποτελεί ένα θαυμαστό επίτευγμα. Όχι μόνο για την εικαστικότητα των εικόνων και την τεχνική αρτιότητα, αλλά κυρίως για τη δύναμη της συναρπαστικής και μεστής αφήγησης ενός αλληγορικού παραμυθιού που φθάνει σε φαντασία (ή ίσως και να ξεπερνάει) τα βιβλία του Tolkien.

Η κουλτούρα της επίκρισης

Παρακολουθώ με μεγάλη θλίψη τα τελευταία χρόνια, την ευκολία με την οποία πολλοί χρησιμοποιούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και το δημόσιο διάλογο για να προβάλουν τη ρητορική μίσους τους, ενίοτε με συγκαλυμμένο τρόπο (υπό το πέπλο ενός βαρύγδουπου διδακτισμού ή υπό την πιο χαλαρή μορφή της συνεχούς διακωμώδησης). Το ενδιαφέρον (και ίσως πιο τρομακτικό) είναι πως κάποιοι εξ αυτών εκκινούν από θέσεις που θα μπορούσαν να κερδίσουν ευρεία αποδοχή (π.χ. οικολογική ευαισθησία, ανθρώπινα δικαιώματα, φιλοζωία κ.λπ.) αλλά οχυρωμένοι στον ιδεολογικό ναρκισσισμό τους, υποπίπτουν στην «κουλτούρα της επίκρισης» (call-out culture) και της υπερβολικής «αφύπνισης» (wokeness) για τις οποίες πολύ εύστοχα μίλησε προσφάτως ο Μπαράκ Ομπάμα («Αυτή την ιδέα της καθαρότητας (purity) και το ότι ποτέ δεν συμβιβάζεστε και είστε πάντα πολιτικά “αφυπνισμένοι” και όλα τα σχετικά, θα πρέπει να την ξεπεράσετε γρήγορα. Ο κόσμος είναι άνω κάτω, υπάρχουν αμφισημίες. Άνθρωποι που πραγματικά προσφέρουν, έχουν ελαττώματα. Οι άνθρωποι τους οποίους πολεμάτε, ενδέχεται να αγαπάνε τα παιδιά τους και να έχετε μεταξύ σας κάποια κοινά σημεία.»).

Αυτή η συνεχής προσπάθεια για ανάδειξη των διαφορών που καθιστούν «εμάς» καλύτερους/ορθότερους από «εσάς» ή η κατακεραύνωση οποιουδήποτε κάνει μια άστοχη δήλωση ή ενέργεια (η οποία μας οδηγεί αυτομάτως στην ακύρωση του προσώπου και της όποιας αξίας του ή σε στερεοτυπική γενίκευση), μπορεί να εξυπηρετεί μεν την αυτοαναφορική μας προβολή στα μικροπεριβαλλοντα του ψηφιακού (ή του πραγματικού, φυσικού) κόσμου, αλλά ο εμμονικός λιθοβολισμός των όσων δεν συμφωνούν μαζί μας ή δεν πληρούν τα κριτήρια ιδεολογικής/πολιτικής/ηθικής καθαρότητάς μας και παρά τα likes που τυχόν μας εξασφαλίζουν, δεν πρόκειται να μας απαλλάξουν από τις δικές μας παρωπίδες. Τουναντίον τις ενισχύουν και τις καθιστούν πιο επικίνδυνες.

When they see us

«Καλύτερα να αθωώσεις εκατό εγκληματίες, παρά να καταδικάσεις έναν αθώο.» Η γνωστή ρήση επιβεβαιώνεται με τον πιο δραματικό τρόπο στην υπόθεση των παιδιών που καταδικάστηκαν το 1989 για ένα βιασμό στο Σέντραλ Παρκ, που όμως δεν διέπραξαν. Παρακολουθώντας το σκληρό “When they see us” του Netflix που πραγματεύεται την πραγματική ιστορία τους, έχεις την αίσθηση ότι σε γρονθοκοπούν χωρίς οίκτο, αισθάνεσαι την απόγνωση της αδικίας να σε πνίγει, τρομοκρατείσαι με την τραγική έκβαση που μπορούν να λάβουν τα πράγματα όταν δεν είσαι ένας από τους προνομιούχους του συστήματος ή όταν οι στοιχειώδεις εγγυήσεις του δεν τηρούνται.

Slovakian Booster

#ώπα

Γηραιά κυρία με βέλο

*Η φωτογραφία τραβήχτηκε σε ένα δρομάκι του κέντρου της Χαλκίδας.