Πριν μερικές εβδομάδες, ένας τριαντάχρονος Γκανέζος ονόματι Ebo Noah είδε ένα όραμα, στο οποίο ο Θεός του αποκάλυψε πως επίκειται το τέλος του κόσμου με μία τεράστια πλημμύρα που θα σκεπάσει ολόκληρη τη γη. Πιο συγκεκριμένα, του διεμήνυσε ότι η πλημμύρα θα ξεκινούσε στις 25 Δεκεμβρίου 2025 και θα συνεχιζόταν για τρία έως τέσσερα χρόνια, ενώ του έδωσε σαφή εντολή να κατασκευάσει σύγχρονες «κιβωτούς» -σαν εκείνες του βιβλικού Νώε- για να εξασφαλίσει τη σωτηρία των πιστών και των ζώων από την επερχόμενη καταστροφή.
Μπορεί όλα αυτά να σου φαίνονται κάπως ιλαροτραγικά, αλλά με τη βοήθεια των social media, ο Ebo Noah κατάφερε να πείσει αρκετούς ανθρώπους να παρατήσουν δουλειές ή άλλες ασχολίες και να αφιερώσουν χρήματα και προσπάθεια στην κατασκευή ουχί ενός, αλλά τουλάχιστον εφτά-οκτώ ξύλινων πλοίων εν όψει της συντέλειας του κόσμου.
Η οποία δεν επήλθε.
Και ευτυχώς δηλαδή, διότι εδώ στην Αθήνα βρέχει κάνα δίωρο και πνιγόμαστε: ειδικά για τη δική μας περίπτωση, ο αφανισμός θα ήτο ζήτημα των πρώτων εικοσιτετραώρων και πολύ μας δίνω! Τουλάχιστον αν επιβίωναν κάποιοι, θα απαλλάσσονταν από το άγχος της λειψυδρίας -αν και ούτε γι'αυτό μπορεί να είναι κανείς βέβαιος σε αυτή τη χώρα.
Αφού βεβαιώθηκα κι εγώ ότι γλιτώσαμε τα χειρότερα, αποφάσισα να επικεντρωθώ στην ανασκόπηση της χρονιάς μου, αλλά και σε κάποιες γενικότερες διαπιστώσεις για το πώς πάνε τα πράγματα και πού βαδίζουμε κύριοι! Με τον συνήθη μου τρόπο: περπατώντας στους δρόμους της Αθήνας και παρατηρώντας τα τριγύρω μου -τα μποτιλιαρισμένα αυτοκίνητα, τα στολισμένα μαγαζιά, τα φωταγωγημένα μπαλκόνια, τον κόσμο που σουλατσάρει κάνοντας τις εορταστικές του αγορές.
Ε λοιπόν η πρώτη -κάπως εύκολη- παρατήρηση είναι ότι υπάρχει μία αίσθηση ανακτημένης ευμάρειας -το βλέπεις στα μπραντσάδικα που ξεχειλίζουν από νεολαίους, το βλέπεις στην εμπορική κίνηση των καταστημάτων, το βλέπεις στα γεμάτα αεροδρόμια, το επιβεβαιώνουν τελοσπάντων και τα νούμερα. Όποιος αρνείται αυτή την πραγματικότητα, προφανώς δεν έχει δοκιμάσει να φάει σε εστιατόριο Κυριακή μεσημέρι δίχως κράτηση ή να εξασφαλίσει θέση σε θεατρική παράσταση λιγότερο από πεντέξι βδομάδες ενωρίτερα. Ναι, δουλίτσα να υπάρχει!
Προφανώς όμως υπάρχουν και ασυμμετρίες. Το υψηλό κόστος ζωής (απάλευτο το μοσχαρίσιο κρέας, μπιζουδάκια τα οπωροκηπευτικά και τα φρούτα), τα χαμηλά εισοδήματα και η στεγαστική κρίση που έχει μετατρέψει ξαφνικά το τελευταίο ανήλιαγο χρέπι με θέα στο φωταγωγό σε τάχα-μου επενδυτικό ακίνητο περιωπής, προκαλούν εύλογα απογοήτευση και θυμό σε εκείνο το κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας που δεν έχει επωφεληθεί από την έκρηξη του τουρισμού, δεν διαθέτει ακίνητη περιουσία, ούτε έχει πρόσβαση σε εύκολο ή μαύρο χρήμα.
Για να περάσω όμως και στη δεύτερη παρατήρησή μου, θα μου επιτρέψεις να πω ότι η ακρίβεια δεν είναι το μείζον πρόβλημά μας -κι ας είναι το θέμα του βιοπορισμού και της επιβίωσης, προφανής προτεραιότητα στην καθημερινότητά μας. Διότι υπάρχει κάτι πιο σκοτεινό, πιο βαθύ και πιο επικίνδυνο που μας κατατρώγει: κάτω από το επίστρωμα της κατανάλωσης και των καλοχορτασμένων αναρτήσεων στα social media, η κοινωνία μας μετατρέπεται εδώ και καιρό σε ένα τοπίο συσσωρευμένης βίας. Μία αρένα γεμάτη με θηρία!
Θα πεις, συνδέονται τα ως άνω προβλήματα: όταν κάποιος δεν τα βγάζει πέρα οικονομικά, έχει (ίσως) μεγαλύτερο κίνητρο να γίνει βίαιος ή έστω καθίσταται βίαιος λόγω της κοινωνικής του συνθήκης. Πράγματι, ισχύει αυτό σε ένα βαθμό. Αλλά κοιτάζοντας με μεγαλύτερη ειλικρίνεια τους δείκτες, παρατηρείς ότι δεν περιορίζεται εκεί το φαινόμενο: η βία γιγαντώνεται οριζόντια σε όλες τις εισοδηματικές ομάδες και σε όλες τις ηλικίες. Ενδοοικογενειακή βία, βία του πεζοδρομίου, γηπεδική βία, βία ανηλίκων, οδηγική βία.
Το βλέπεις στις ειδήσεις, στους δρόμους, στους τοίχους (φυσικούς και διαδικτυακούς), στις συμπεριφορές, στις αφηγήσεις, στην τοξικότητα της καθημερινότητας: ακόμα και υπερασπιστές θεμιτών, κοινωνικά δίκαιων ή ηθικά δικαιολογημένων αιτημάτων στη δευτεροτρίτη κουβέντα τους έχουν μετατραπεί σε καταγγελτικά τέρατα έτοιμα να σε κατασπαράξουν ή παραδίδονται σε προσωπικές σκοπιμότητες, προδίδοντας την ευγενή ουσία των όσων υποτίθεται ότι επιδιώκουν. Βαθιά και γενικευμένη αλλοτρίωση. Που εκδηλώνεται με επιθετικότητα και εχθροπάθεια.
Είναι πολύπλοκο το ζήτημα και φοβάμαι ότι συνδέεται με ατομικές αλλά και συλλογικές μας παθογένειες. Δεν έχουμε περάσει τελοσπάντων και λίγα: το βίωμα της κρίσης και των αποτυχιών στην αντιμετώπισή της παραμένει ζωντανό μέσα μας -όσο κι αν οι ένθεν κακείθεν, γαλάζιοι, πράσινοι ή μπορδοροδοκόκκινοι πρωταγωνιστές της επανέρχονται μεταμελημένοι ως ξαναζεσταμένο φαγητό για να υποσχεθούν ένα καλύτερο μέλλον. Ας αφήσουμε τους αφελείς μας οπαδισμούς: το πολιτικό προσωπικό της χώρας (παλαιοκομματικό ή νεόκοπο) είναι σε γενικές γραμμές, χαμηλού επιπέδου απόδοσης ή αμφιβόλου ηθικής -δώστους λίγο χρόνο στην εξουσία και στο αποδεικνύουν. Πόσες αλήθεια διαψεύσεις χρειάζεσαι ακόμα;
No man is an island, που λέει και ο ποιητής. Δεν είναι η Ελλάδα μοναδική περίπτωση (αν και αποτελεί μία από τις πιο ακραίες στον ας πούμε "αναπτυγμένο" κόσμο). Και διεθνώς, το πράγμα δεν πηγαίνει πολύ καλά: η δημοκρατία οπισθοχωρεί, οι κοινωνικές συναινέσεις εξασθενούν, οι μετα-αλήθειες και τα συνομωσιολογικά σενάρια εξαπλώνονται, ο ανταγωνισμός των οικονομικών συμφερόντων έχει εκλάβει απροκάλυπτη ωμότητα και ο οπορτουνισμός των μεγάλων δυνάμεων διαμορφώνει νέες ισορροπίες σε έναν πολυπολικό και μετα-Δυτικό κόσμο. Δες τελοσπάντων ποιοι είναι οι άνθρωποι που κρατούν αυτή τη στιγμή τις μοίρες του κόσμου στα χέρια τους! Δεν σου λέω τίποτα καινούργιο, απλώς στα ανακεφαλαιώνω. Αν και μπορείς εύκολα να βάλεις και το ChatGPT να σου τα πει, που τα λέει πιο συμπαθητικά και χαριτωμένα.
Ναι, κάτι τέτοιες σκέψεις στριφογυρίζουν στο μυαλό μου, καθώς διανύουμε τις τελευταίες ημέρες και ώρες του 2025. Αυτοί είναι οι προβληματισμοί μου -εντάξει, μαζί με το πώς θα σταματήσω την κραιπάλη των μελομακάρονων στην οποία έχω και φέτος υποκύψει, αν θα ανανεώσω πάλι άπασες τις συνδρομές μου στις streaming πλατφόρμες και αν θα αντικαταστήσω το κινητό μου με εκείνο το καινούργιο μοντέλο που έχω βάλει στο μάτι (πώς λέμε "first world problems";).
Αν έπρεπε να κάνω έναν πιο προσωπικό απολογισμό, θα έλεγα ότι το 2025 ήταν για εμένα μία χρονιά ευχάριστα ήσυχη. Δούλεψα αρκετά, περπάτησα πολύ, ασχολήθηκα με τις διάφορες περιέργειές μου, βρέθηκα πάλι σε καμιά δεκαριά χώρες σε τρεις ηπείρους, είδα και έμαθα συναρπαστικά πράγματα. Κλείνοντας λοιπόν αυτό το ημερολογιακό κεφάλαιο στο συνεχές της δικής μου εμπειρίας, μπορώ να πω ότι είμαι ευχαριστημένος. Και θα πεις, μας αραδιάζεις πρώτα όλου του κόσμου τις κακοδαιμονίες και ύστερα έρχεσαι και δηλώνεις φχαριστημένος -πώς γίνεται αυτό;
Θα σου απαντήσω, ξαναγυρνώντας στον Ebo Noah. Ναι, τον γκανέζο ψευδοπροφήτη που λέγαμε πριν.
Την Πέμπτη που μας πέρασε, το ημερολόγιο έγραφε 25 Δεκεμβρίου. Και βεβαίως το σενάριο της παγκόσμιας πλημμύρας διαψεύστηκε πανηγυρικά, εξαγριώνοντας τα πλήθη που το είχαν πιστέψει. Παρότι ο Ebo Noah έσπευσε να δικαιολογηθεί, λέγοντας ότι προφανώς ο Θεός εισάκουσε τις προσευχές του και ανέβαλε το πλάνο αφανισμού μας για κάποια στιγμή στο απώτερο μέλλον, οργισμένοι (πρώην) οπαδοί του έβαλαν φωτιά στις κιβωτούς και απείλησαν να τον λιντσάρουν -ή έστω να τον κάνουν unfollow, που παίζει να είναι και πιο τρομακτικό τη σήμερον ημέρα!
Ζούμε πράγματι σε σύνθετους και πονηρούς καιρούς. Οι κίνδυνοι καθίστανται ολοένα και πιο ασύμμετροι, οι πραγματικότητες που βιώνουμε αποκλίνουν ολοένα και περισσότερο, οι βεβαιότητες στις οποίες δομούσαμε τις ζωές μας αποσυντίθενται ολοένα και ταχύτερα. Πώς να ανταπεξέλθει κανείς σε μία τέτοια συνθήκη; Πώς να αντιμετωπίσει τις καταρρακτώδεις συνέπειες των όσων συμβαίνουν γύρω του;
Ίσως χτίζοντας μία δική του κιβωτό και τη γεμίσει με τις ευαισθησίες του, με τα ενδιαφέροντά του, με τις εμπνεύσεις του, με όλα εκείνα που αγαπάει και όλα εκείνα στα οποία ελπίζει. Όχι γαντζωμένος σε μία αφελή κατασκευή κάποιου άλλου που του υπόσχεται σωτηρία. Αλλά σιάχνοντας ένα γερό σκαρί με τον προσωπικό του μόχθο και το ευγενές του θάρρος. Με την ειλικρινή του προσπάθεια. Με την εξημέρωση των όσων άγριων τυχόν τον κατοικούν. Μία κιβωτό ανοικτή και φιλόξενη. Μία κιβωτό ανθεκτική και καλοτάξιδη.
Κι όσο μακρύτερα φθάσει. Όσο περισσότερο αντέξει. Θα σε εκπλήξει, πόσο πολύ μπορεί ν'αντέξει! Και πόσο μακριά μπορεί στ'αλήθεια να φθάσει.
Καλή χρονιά, να είμαστε καλά.
ΥΓ. Επειδή κρατάει χρόνια αυτή η συνήθειά μου να αποχαιρετώ τη χρονιά με μία φωτογραφική και ενίοτε ελαφρώς στοχαστική βόλτα στην εορταστική Αθήνα, μπορείς να ανατρέξεις σε προηγούμενες αναρτήσεις για το 2011, το 2012, το 2013, το 2014, το 2015, το 2016, το 2017, το 2018, το 2019, το 2020, το 2021, το 2022, το 2023 και το 2024.
